82% më pak investime, 99% realizim: si ndryshoi llogaria e qeverisë për plehrat

Shkurtimi i vitit 2025 preku një program të Ministrisë së Mjedisit, pjesë e buxhetit të qeverisë. Shpenzimet arritën 99,3% të planit të zvogëluar, por vetëm 18,2% të atij fillestar.

Deri në tetor 2025, programi “Menaxhimi i Mbetjeve Urbane” i Ministrisë së Mjedisit kishte 529,75 milionë lekë të planifikuara për investime, rreth €5,83 milionë. Por më 19 dhjetor, buxheti i tij i investimeve u ul në 96,89 milionë lekë, rreth €1,07 milionë. Krahasimi i aktit të tetorit me atë të dhjetorit tregon një shkurtim prej 81,7%.

Në fund të vitit u shpenzuan vetëm 96,26 milionë lekë, rreth €1,06 milionë. Kjo përbën 99,3% realizim të planit të zvogëluar, sipas llogaritjes mbi shifrat e raportit vjetor. Në raport me fondin fillestar të investimeve, shpenzimet zunë vetëm 18,2%, sipas llogaritjes nga raporti vjetor i ministrisë.

Bëhet fjalë vetëm për programin qendror “06220”, jo për buxhetet e bashkive apo të gjitha investimet për mbeturinat në Shqipëri. Shifrat përjashtojnë pagat dhe shpenzimet korrente. Ato përfshijnë investimet e financuara nga vendi dhe nga jashtë. Konvertimet në euro janë orientuese, me kursin 90,88 lekë për euro të Bankës së Shqipërisë më 5 nëntor 2026, jo me kurset historike të pagesave.

Nga financimi vendas, 324,75 milionë lekë, rreth 3,57 milionë euro, ishin fillimisht fond i ngrirë, ende pa u ndarë në projekte. Raporti tetëmujor shpjegon se fondi u nda në projekte pas kërkesës së Agjencisë Kombëtare të Ekonomisë së Mbetjeve dhe ndryshimit të buxhetit në qershor.

Zhdukja e zërit “fond i ngrirë” nuk nënkuptonte anulim të investimeve, por vlen të thuhet se shkurtimi i dhjetorit preku totalin e programit; ndër të tjera, financimi i huaj prej rreth €2,20 milionë u zerua.

Në shpjegimin për ndryshimin e dhjetorit, ministri i Financave Petrit Malaj tha se kursimet u rialokuan drejt projekteve me ecuri më të mirë dhe fondet e papërdorura në fundvit drejt mbështetjes së pensionistëve, kupto këtu “bonuset e pensioneve”. Ky ishte shpjegimi për buxhetin në tërësi, pa gjurmën e destinacionit të secilit fond të hequr nga programi i menaxhimit të mbeturinave.

Por, për dy projekte, në Elbasan dhe Fier, ministria ka dhënë arsye konkrete: vonesat procedurale penguan realizimin gjatë 2025. Raporti i katërmujorit të parë 2026 regjistroi më pas pagesa për to, pra, këto projekte vijuan. Çfarë mbetet për t’u shpjeguar është koha e humbur, sa nga shkurtimi i bërë lidhej me shtyrje të tilla, cilat punë u prekën dhe kur do të përfundojnë.

Në fund, përqindja e lartë e realizimit në raportet e qeverisë, e lexuar veçmas, nuk mjafton për të treguar nëse është përmirësuar menaxhimi i mbetjeve.

Për qytetarët ka rëndësi çfarë shërbimi duhej të sillnin paratë: më shumë fshatra me mbledhje të rregullta mbeturinash, itinerare më të shkurtra transporti e më pak plehra të patrajtuara. Por, rastet vendore më poshtë tregojnë nevojat e shërbimit.

Pagesat vazhduan por për cilin shërbim

Pagesat për kompleksin e Tiranës dhe shërbimet e depozitimit në Elbasan e Fier kanë vijuar, por me kontrata dhe operatorë të ndryshëm. Ato nuk duhen mbledhur si të ishin të tria pagesa për të njëjtin lloj koncesioni apo për djegien e plehrave.

Për Tiranën, KLSH-ja gjeti se gjatë vitit 2024 ishin paguar 1,43 miliardë lekë, rreth 15,75 milionë euro. Ministria e Financave kishte raportuar vetëm 931,36 milionë lekë, rreth 10,25 milionë euro, sa kishte paguar Bashkia Tiranë. Në totalin real hynin edhe pagesat e Durrësit, Kamzës, Kavajës, Vorës dhe dy institucioneve të tjera. Auditimi e cilësoi raportimin të pasaktë: pothuajse 500 milionë lekë, rreth 5,5 milionë euro, mungonin në pasqyrën e ministrisë.

Po ai auditim sqaron se koncesioni i Tiranës nuk financohej nga programi 06220. Prandaj këto pagesa dhe shkurtimi i investimeve të ministrisë nuk provojnë kalim parash nga njëri zë tek tjetri. Ato tregojnë pse bilanci publik duhet të përfshijë të gjithë paguesit, jo vetëm një buxhet.

Pagesat vijuan edhe në 2026. Më 9 tetor, regjistri i Thesarit i ripublikuar nga AIS tregon se Bashkia Tiranë i pagoi Integrated Energy BV SPV 74,51 milionë lekë, rreth 820 mijë euro, për depozitimin e mbeturinave të gushtit. Kjo është një pagesë, jo bilanci vjetor. Raporti zyrtar i koncesioneve për vitin 2024 e përshkruan pagesën sipas tonëve të depozituar dhe e identifikon kompaninë nën administrimin e Agjencisë së Administrimit të Pasurive të Sekuestruara dhe të Konfiskuara.

Vetë raporti i kompanisë për vitin 2025, depozituar në QKB në korrik 2026, pranon se kalendari i investimeve, përfshirë impiantin e prodhimit të energjisë, nuk ishte përmbushur në afat. Përfundimi i investimit mbetej i pasigurt dhe varej nga procesi i administrimit dhe marrëveshjet me autoritetin kontraktor. Raporti parashikonte vazhdimin e shërbimit gjatë 2026. Ndërsa Monitor raportonte më 18 gusht 2026 se furra nuk ishte ndërtuar ende. Edhe Faktoje raportoi më 2 nëntor 2026 se në Sharrë vijonte depozitimi dhe trajtimi i mbetjeve pa impiantin e incinerimit.

Në Elbasan, pagesat bashkiake shkojnë te Eco-Elb, operatori publik i shërbimit, i ndryshëm nga kompania e koncesionit të vjetër. Belshi raporton se i pagoi Eco-Elb 6,42 milionë lekë gjatë vitit 2024, rreth 71 mijë euro. Studimi i kostos i majit 2025 thotë se furra nuk punoi gjatë 2024, ndërsa në 2023 kishte punuar 170 ditë. Pra, pagesat për kompleksin vijonin edhe pa djegie.

Më 30 shtator 2026, një pagesë tjetër e regjistruar në Thesar tregon 9,32 milionë lekë, rreth 103 mijë euro, nga Bashkia Elbasan drejt Eco-Elb. Kontrata e nënshkruar më 10 mars 2026 përcakton 2 600 lekë për ton pa TVSH, rreth 29 euro, për pranimin, depozitimin dhe trajtimin në venddepozitim, veç transportit. Kjo kontratë nuk provon ndezjen e furrës; edhe tarifa e miratuar nga Gramshi në 2025 llogaritej shprehimisht për incineratorin e fikur.

Edhe më 2 nëntor 2026, CNA e raportonte inceneratorin e Elbasanit jashtë funksionit. Pagesat për depozitimin e mbetjeve nuk janë provë se furra është rindezur.

Ndërkohë, Leli Kaja, që drejtonte shoqërinë publike ECO-ELB në kohën e arrestimit, u arrestua më 5 tetor 2026 nën dyshimin për korrupsion pasiv. Sipas njoftimit të SPAK-ut, të riprodhuar nga Shteg, ai dyshohet se kërkoi dhe mori 400 mijë lekë nga administratori i një operatori ekonomik, në këmbim të moskryerjes së detyrave. Më 9 tetor, GJKKO i caktoi masën “arrest në shtëpi”, sipas ABC News, ndërsa prokuroria kishte kërkuar arrest në burg. Këto janë dyshime dhe masa sigurimi, jo vendim fajësie.

Në Fier, regjistri i pagesave tregon 1,56 milionë lekë të ekzekutuara në janar 2024, rreth 17 mijë euro, ndaj ish-operatorit Integrated Technology Waste Treatment Fier, për depozitim. Faturat i referohen vitit 2023. Më pas, raporti i Bashkisë Fier dokumenton administrimin e venddepozitimit nga një sektor me 15 punonjës i ndërmarrjes bashkiake. Pra, shpenzimi publik nuk është i barasvlershëm me vijimin e koncesionit të vjetër.

Për vitin 2025, bashkia raporton 27,8 milionë lekë shpenzime faktike, rreth 306 mijë euro, në produktin “Depozitimi dhe Trajtimi i Mbetjeve”. Kategoria është më e gjerë dhe dokumenti nuk jep ndarje faturash që t’ia atribuojë të gjithë shumën kompleksit. Një bilanc vetëm i kostos së tij mbetet për t’u siguruar.

Raportimi i BIRN-it në gusht 2025 e përshkruante djegien në Fier si ende të pavënë në funksion. Dokumentet e Elbasanit tregojnë një histori tjetër, me periudha pune dhe ndërprerjeje. Për asnjërin rast, një faturë me emrin “incinerator” nuk mjafton për të provuar djegie. Depozitimi dhe mirëmbajtja kanë kosto reale, por publiku duhet të dijë çfarë shërbimi merr kundrejt parave që paguan.

Të dënuarit dhe arrestet e paekzekutuara

Afera ka prodhuar dënime penale, por dosjet nuk kanë të gjitha të njëjtin status. Për Elbasanin, Gjykata e Lartë la në fuqi më 19 maj 2026 vendimin e Apelit të 8 nëntorit 2024. Ish-ministri i Mjedisit Lefter Koka u dënua me 6 vjet e 8 muaj burg për korrupsion, pastrim parash dhe shpërdorim detyre; ish-sekretari i përgjithshëm i ministrisë dhe ish-deputeti Alqi Bllako me 2 vjet e 8 muaj, për shpërdorim detyre. Këto janë dënimet pas gjykimit të shkurtuar, procedurë që sjell ulje të dënimit.

Në të njëjtën dosje u dënuan edhe tre biznesmenë të lidhur me koncesionet: Klodian Zoto dhe Mirel Mërtiri secili me 6 vjet e 8 muaj, ndërsa Stela Gugallja me 4 vjet e 8 muaj. Por dënimi dhe ekzekutimi i tij janë dy çështje të ndryshme. Njoftimi gjyqësor i riprodhuar më 27 tetor 2026 thotë se masat e arrestit ndaj Zotos dhe Mërtirit mbeteshin të paekzekutuara. Shteg Investigativ, më 6 tetor, e identifikonte edhe Gugalljan në arrati.

Për Fierin, Gjykata e Lartë e ktheu çështjen në Apel dhe shqyrtimi vijonte në shtator 2026. Tirana ka procese të ndara: krahas dënimeve të zyrtarëve, më 2 korrik 2026 SPAK kërkoi gjykimin e 12 personave dhe dy shoqërive për vepra që përfshijnë mashtrim e pastrim parash. Kjo degë ishte ende në seancë paraprake në tetor 2026. Edhe për Bllakon, Apeli rrëzoi një episod akuzues dhe mbajti fajësinë për një tjetër.

Në një procedim të veçuar, SPAK dërgoi në gjykatë në mars 2026 ish-zëvendëskryeministrin Arben Ahmetaj, të akuzuar për korrupsion pasiv, fshehje ose deklarim të rremë pasurish dhe pastrim parash. Prokuroria pretendon përfitime prej Zotos dhe Mërtirit. Për këtë çështje nuk u verifikua një vendim fajësie ndaj Ahmetajt.

Komisioni parlamentar dhe përgjegjësia politike

Çështja pati edhe një komision hetimor parlamentar, të ngritur më 28 tetor 2021. Ai nisi punën më 2 nëntor, me Jorida Tabakun kryetare dhe Ermonela Felajn nënkryetare, për të shqyrtuar ligjshmërinë e veprimeve institucionale për impiantet.

Akuzat politike përfshinë Edi Ramën dhe Erion Veliajn. Në fjalën e saj të 10 marsit 2022, Tabaku ia atribuoi Ramës përgjegjësinë për shkeljet procedurale të vartësve dhe mbrojtjen politike të koncesioneve. Në dëshminë e 23 shkurtit, Rama kishte mbrojtur zgjedhjen e investimeve dhe kishte kundërshtuar përfshirjen e vet në abuzime, duke e ndarë politikën nga përgjegjësitë individuale.

Veliaj dëshmoi më 22 shkurt 2022. Tabaku dhe Belind Këlliçi e akuzuan se kishte miratuar angazhimin e bashkisë pa vendim të këshillit bashkiak. Veliaj e përshkroi shkresën si pëlqim në parim dhe tha se financimi ishte miratuar më pas. Këto janë pretendime dhe përgjigje në hetimin parlamentar, jo vendime penale.

Komisioni përfundoi me dy raporte kundërshtuese: opozita pretendoi shkelje procedurash, korrupsion e pastrim parash; shumica socialiste i mbrojti procedurat si të ligjshme. Më 10 mars 2022, Kuvendi miratoi raportin e shumicës dhe rrëzoi atë të pakicës. Në dokumentet e shqyrtuara nuk u verifikua një akt akuzimi penal për incineratorët ndaj Ramës apo Veliajt. Procedimi i veçantë i SPAK-ut ndaj Veliajt nuk duhet ngatërruar me dosjen e incineratorëve.

Edhe në konferencën e gushtit 2023, Rama i mbrojti investimet dhe i ndau përgjegjësitë penale individuale nga dobia e projekteve. Por kjo mbrojtje nuk e zëvendëson bilancin teknik e financiar: sa u pagua, çfarë u ndërtua, çfarë punon dhe sa do të kushtojë zgjidhja që vjen pas tyre.

Shërbimi ndryshon sapo del nga qyteti

Sipas INSTAT-it, në vitin 2025 shërbimi i mbledhjes mbulonte 90,3 për qind të popullsisë. Rreth 77 për qind e mbeturinave të menaxhuara përfundonin në venddepozitime dhe rreth 18 për qind raportohej për riciklim. Këto janë tregues kombëtarë; nuk tregojnë sa shpesh kalon kamioni në secilin fshat.

Dallimi shfaqet më qartë te Përmeti. Raporti i performancës së bashkisë, i publikuar si draft, jep për vitin 2024 mbulim të 98 për qind të popullsisë urbane, por vetëm 46 për qind të popullsisë rurale. Pra, sipas vetë bashkisë, më shumë se gjysma e banorëve të fshatrave mbeteshin jashtë shërbimit të mbledhjes.

Në Dibër, plani vendor 2025–2030 përshkruan një tjetër dallim: mbledhje dy herë në ditë në qytet, ndërsa në disa fshatra një herë në javë. Për një familje, cilësia e shërbimit varet edhe nga kjo rregullsi, jo vetëm nga ekzistenca e një vendgrumbullimi në hartë.

Këto raste nuk janë matje kombëtare. Ato tregojnë pse mesatarja duhet lexuar bashkë me gjendjen vendore: një impiant rajonal mund të funksionojë, ndërsa shërbimi që mbledh mbeturinat dhe i çon atje të mbetet i paplotë.

Bashkitë paguajnë edhe rrugën e mbeturinave

Përrenjasi e ka destinacionin të përcaktuar në tenderin e vitit 2025: Elbasanin. Plani vendor përshkruan një udhëtim prej 112 kilometrash vajtje dhe kthim. Kjo rrugë bëhet pasi mbeturinat janë mbledhur në territorin e bashkisë.

Kontrata e vitit 2023 për transport dhe ngarkim kishte vlerë 7,74 milionë lekë pa TVSH, rreth 85 mijë euro. Preventivi parashikonte 2 920 tonë, krahas punës së mjetit të ngarkimit. Duke pjesëtuar vlerën e kontratës me sasinë e planifikuar, dalin 2 650 lekë për ton, rreth 29 euro. Kjo është llogaritje orientuese për transportin dhe ngarkimin së bashku, jo kosto faktike e matur për çdo ton dhe as tarifë që përfshin pranimin në impiant.

Një auditim i Kontrollit të Lartë të Shtetit jep një krahasim tjetër. Për vitin 2022, transporti kushtonte 2 401 lekë për ton në Durrës, rreth 26,4 euro, kundrejt 953 lekëve në Shkodër, rreth 10,5 euro, dhe 745 në Korçë, rreth 8,2 euro. Auditimi e lidh diferencën me udhëtimin më të gjatë drejt Sharrës. Bashkitë kanë kushte të ndryshme pune, ndaj krahasimi nuk mjafton për të provuar mbifaturim, por e bën largësinë një çështje që duhet llogaritur.

Ligji i ri u kërkon bashkive të sigurojnë mbledhjen dhe menaxhimin vendor sipas standardeve. Nuk u kërkon të kenë secila venddepozitimin e vet: parashikon ndërtimin e tyre në nivel ndërbashkiak. Një pikë ku plehrat hidhen pa kontroll nuk është e barasvlershme me një venddepozitim sanitar.

Një stacion transferimi u lejon mjeteve të vogla të shkarkojnë pranë zonës së shërbimit; rrugën e gjatë e vazhdon një kamion me ngarkesë më të madhe. Kështu mund të ulet numri i udhëtimeve.

Rregullorja e Masterplanit të vitit 2020 parashikon stacione transferimi për distanca mbi 30 kilometra, me vendndodhje orientuese që kërkojnë studim fizibiliteti. Ky është kriter planifikimi, jo ndalim për transport më të gjatë. Për Përrenjasin, pyetja është nëse alternativa është studiuar dhe nëse ul koston e plotë të shërbimit.

Edhe subvencioni nga qeveria duhet parë në këtë llogari. Ai mund ta lehtësojë bashkinë, por shpenzimi vazhdon të paguhet nga buxheti publik. Për të thënë se barra ka kaluar te familjet duhen parë ndryshimet e tarifave, arkëtimet dhe kostot reale. Vetëm vlera e një kontrate transporti nuk e provon këtë.

Ku përfundojnë mbeturinat e bashkive të tjera

Dokumentet tregojnë disa qendra pritëse, jo një destinacion të vetëm për të gjithë. Bushati ndodhet në Bashkinë Vau i Dejës, ndërsa venddepozitimi rajonal i Korçës është në Maliq. Kontratat, pagesat dhe raportimet duhen dalluar nga planet për dërgesa të ardhshme.

Bashkia pritëse dhe objekti	Bashki të tjera të lidhura me objektin	Çfarë dokumentohet dhe kur
Vau i Dejës Bushat	Shkodër, Kurbin, Lezhë, Malësi e Madhe.	Pagesa 2026 për Shkodër e Kurbin, si dhe Lezhën; kontraktim i dokumentuar në 2022 për Malësinë e Madhe.
Elbasan Eco-Elb	Përrenjas, Librazhd, Peqin, Cërrik, Belsh, Gramsh, Rrogozhinë.	Kontratë 2025, përgjigje vendore, vendim tarifor dhe pagesa 2025–2026. Jo regjistër i plotë peshimi.
Fier Venddepozitimi në Mbrostar	Lushnjë, Divjakë, Patos, Roskovec.	Prefekti raporton depozitime për 2024. Mallakastra figuron me zero dhe nuk përfshihet si dërguese.
Maliq Venddepozitimi rajonal	Korçë, Pogradec, Devoll, Kolonjë, Pustec.	Pagesa shërbimi gjatë 2026 për të pesta; operatori përshkruan shërbimin rajonal. Pagesat nuk provojnë çdo dërgesë.
Delvinë Bajkaj në njësinë Vergo	Sarandë, Himarë, Finiq, Konispol.	Pagesa 2026 për tri të parat. Konispoli paguan më 2026 shërbime të viteve 2024–2025, jo dërgesa 2026.
Tiranë Sharrë	Durrës.	Raporti bashkiak për 2024 identifikon depozitimin në Sharrë. Nuk është listë e plotë e klientëve.

Bashkitë pritëse përdorin objektet edhe për mbeturinat e veta; tabela veçon lidhjet ndërbashkiake. Fushë Arrëzi e ka Bushatin destinacion në tenderin e transportit të gushtit 2026, por zbatimi nuk është verifikuar. Lidhjet e tabelës kanë data të ndryshme dhe nuk provojnë se të 21 bashkitë e përmendura në debatin buxhetor i dërgojnë mbeturinat në Shkodër.

Riciklimi dhe qendrat rajonale ende në provë

Në gusht 2025, qeveria paraqiti një reformë që ia ngarkon operatorit kombëtar infrastrukturën përfundimtare të trajtimit, ndërsa bashkitë ruajnë mbledhjen në territor. Por incinerimi nuk është hequr nga ligji i ri. Ai mbetet mundësi e rregulluar, krahas përparësisë që ligji u jep parandalimit, ripërdorimit dhe riciklimit. Kjo nuk provon një vendim për ndërtimin e incineratorëve të rinj.

Programi aktiv i bankës gjermane KfW përshkruan investime në depozitim të kontrolluar, ndarje materialesh dhe kompostim. Zbatimi duhet matur me objekte të dorëzuara dhe shërbim, jo me shumën e financimit të shpallur.

Maliqi tregon se bashkëpunimi rajonal mund të funksionojë. Sipas KfW-së, venddepozitimi rajonal hyri në punë në nëntor 2018. Operatori është në pronësi të gjashtë bashkive. Megjithatë, në planin e vitit 2021, Pusteci ende përshkruante pengesa në mbledhje dhe transport. Një pagesë e qershorit 2026 për mbeturinat e janarit dokumenton shërbimin e mëvonshëm, por nuk mat mbulimin e çdo fshati.

Në Berat, bilanci i publikuar nga Bankwatch dhe EDEN jep 172,87 tonë të mbledhura veçmas gjatë 2025, nga 16 920,67 tonë gjithsej. Janë rreth 1 për qind e totalit. Një pjesë u shit për riciklim, një pjesë u skartua. Piloti tregon se ndarja mund të funksionojë, por edhe sa e vogël mbetet përballë gjithë sasisë që duhet menaxhuar.

Për qytetarin, prova e reformës është e prekshme: a mblidhen mbeturinat rregullisht, sa kushton shërbimi dhe ku përfundojnë ato? Për buxhetin, prova fillon që te plani fillestar dhe vazhdon deri te fatura e fundit. Pa i lidhur këto hallka, një përqindje e lartë realizimi ose një impiant i ri mund të tregojë vetëm një pjesë të historisë.

Ilustrimi i kopertinës është krijuar me AI. Kufijtë bashkiakë janë përshtatur nga AMVV / ASIG, sipas licencës CC BY 4.0.