Koment nga Erblin Vukaj
Erion Veliaj u bë i njohur duke organizuar protesta kundër qeverisë së Fatos Nanos. Sot, nga paraburgimi, ai thotë se Edi Rama e akuzon për nxitjen e protestave kundër qeverisë së tij. Njeriu nën drejtimin e të cilit u bë ministër e kryebashkiak tani shfaqet, në rrëfimin e Veliajt, si ai që kërkon ta largojë nga bashkia.
Mes këtyre dy skajeve qëndron një karrierë e mbështetur te aftësia për të mobilizuar njerëz dhe te afërsia me Ramën. Pikërisht kjo afërsi po kthehet në përplasje publike.
Më 2 nëntor 2026, Veliaj publikoi një letër ku pretendon se ministri i Drejtësisë, Toni Gogu, i përcolli tri kërkesa të Ramës: të pranonte përfshirjen te “Revolucioni Flamingo” dhe protestat studentore, të hiqte dorë nga drejtimi i Tiranës dhe të mos këshillohej më me avokatin Plarent Ndreca, ish-deputet socialist.
Sipas Veliajt, refuzimi do të sillte akuza shtesë. Ai e sfidoi Ramën të paraqiste prova për lidhjen me protestat dhe e mbylli reagimin me dy fjalë: “Ndryshe ik!”
Gogu e pranoi takimin e së premtes, 30 tetor, por mohoi mesazhet që iu atribuuan. Ai tha se vizita lidhej me kushtet e trajtimit dhe ankesat e mbrojtjes. Takimi është i konfirmuar; përmbajtja e bisedës mbetet e kundërshtuar.
Përplasja politike, ndërkaq, është e dukshme. Veliaj po e sfidon drejtpërdrejt Ramën, shumë më hapur sesa kur kundërshtoi në Gjykatën Kushtetuese shkarkimin nga qeveria e tij.
Këtu e mbështes hipotezën time për “paranojën e pushtetit”: te prirja për ta lexuar kundërshtimin si komplot dhe prishjen e bindjes si tradhti. E përdor si metaforë politike, jo si diagnozë apo si provë të motiveve të Ramës.
Në një parti të drejtuar gjatë nga i njëjti lider, ky konflikt nxjerr në pah një kufi: ku mbaron autoriteti i kryetarit mbi partinë dhe ku fillon mandati që një i zgjedhur ka marrë nga qytetarët?
Nga protestat te pushteti
Veliaj nuk mbërriti në PS si emër i panjohur. MJAFT-i, i themeluar më 2003, i dha profilin e aktivistit që kërkonte llogari nga qeverisja. Protestat, komunikimi publik dhe organizimi i të rinjve u bënë kapitali i tij fillestar politik.
Më 2008, G99 e ktheu një pjesë të këtij angazhimi në projekt partiak, por zgjedhjet e 2009-s nuk i dhanë mandat parlamentar. Më 2011, Veliaj iu bashkua PS-së, ndërsa G99 vijoi pa të. Ai kaloi nga përpjekja për të ndërtuar forcën e vet te mundësitë që ofronte një nga dy partitë e mëdha.
Në PS u bë sekretar për Rininë dhe Emigracionin, më 2013 deputet e ministër i Mirëqenies Sociale dhe Rinisë, ndërsa më 2015 u zgjodh kryebashkiak i Tiranës. Brenda pak vitesh, aftësia për t’u organizuar jashtë pushtetit u shndërrua në aftësi për të ndërtuar karrierën brenda tij.
Rama i hapi mundësi vendimtare, por Tirana i dha Veliajt edhe peshë më vete. Një kryebashkiak i zgjedhur ka mandat, administratë dhe marrëdhënie politike që nuk zhduken me një ftohje me kryetarin e partisë.
Kjo nuk e bën automatikisht pasardhës apo rival të Ramës. E bën, megjithatë, më të vështirë largimin e tij si të ishte thjesht një funksionar i emëruar.
Ironia qëndron te përvoja e protestës: dikur pjesë e vlerës së tij për PS-në, sot shfaqet në rrëfimin e Veliajt si arsye dyshimi ndaj tij. Edhe nëse pretendimi i tij rrëzohet, vendimi për ta bërë publik e ka ndryshuar marrëdhënien me Ramën.
Nga mbrojtja publike te dyshimi
Kjo histori nuk nisi me një braktisje publike. Më 11 shkurt 2025, një ditë pas arrestimit, Rama kundërshtoi ndërprerjen e mandatit të Veliajt nga paraburgimi. E quajti materialin anonim në origjinë të hetimit një “novelë” dhe krahasoi kërkimin e pendesës nga prokuroria me metodat e Sigurimit. Njëkohësisht këmbënguli se drejtësia ishte e pavarur dhe se fajësinë nuk e përcaktonte ai.
Prandaj kontrasti i sotëm është kaq i fortë. Argumentet me të cilat Veliaj mbron mandatin dhe të drejtat e veta i ka përdorur më parë edhe Rama. Çfarë ndryshoi ndërmjet tyre?
Edhe listat e zgjedhjeve të 2025-s u lexuan si shenjë ftohjeje. Politiko i përshkruante Etjen Xhafajn, Klotilda Bushkën dhe Toni Gogun si njerëz të afërt me Veliajn, të lënë në listën e hapur. Vendosja e tyre jashtë listës së sigurt ishte fakt; interpretimi si ndëshkim i një grupi mbetej politik.
Unë mendoj se periudha e protestave të “Revolucionit Flamingo” ndihmon për ta kuptuar këtë kthesë. Qytetarët dolën kundër projektit turistik të lidhur me Jared Kushner në bregdetin e Vlorës, duke ngritur shqetësime konkrete për tokën, natyrën dhe zonat e mbrojtura.
Pakënaqësia u zgjerua përtej çështjes mjedisore. Protesta studentore e 13 tetorit, e shoqëruar me përplasje me policinë, e ashpërsoi konfliktin. Por arsyet e protestës humbasin nga vëmendja kur gjithçka reduktohet te pyetja se kush i komandon protestuesit.
Fillimisht u hodhën dyshime për Greqinë. Idajet Beqiri pretendoi më 2 qershor se protestat lidheshin me konkurrencën turistike që investimi do t’i bënte Korfuzit. Një investigim i BIRN dokumentoi se narrativa e ndërhyrjes greke u ushqye edhe nga Rama e përfaqësues të PS-së. Një fotografi autobusi, e paraqitur në televizion si provë, ishte prodhuar me inteligjencë artificiale.
Më pas, Rama e lidhi dezinformimin rreth projektit të Kushnerit me Iranin, përfshirë teoritë e zhvendosjes së palestinezëve në Shqipëri. Irani i mohoi pretendimet. Më 6 korrik, Taulant Balla ia atribuoi protestën Sali Berishës. Këto deklarata nuk provonin financimin apo drejtimin e protestuesve.
Më 19 tetor, para drejtuesve të policisë, Rama foli për ndikim rus e iranian përmes profileve të rreme në rrjete sociale dhe e lidhi dhunën me frymëzimin nga Antifa. Në transkriptin e publikuar nuk paraqiten prova teknike që vërtetojnë këtë lidhje.
Nga sheshi erdhën edhe zëra që nuk i përshtateshin ndarjes qeveri–opozitë. Në reportazhin e Reuters nga protestat e qershorit, Vasfi Lushaj kërkonte largimin si të Ramës, ashtu edhe të Berishës, duke i konsideruar bashkëpërgjegjës për dëmtimin e tokave dhe zonave të mbrojtura.
Ndikimi i huaj, përvetësimi nga opozita dhe roli që Veliaj thotë se i atribuohet nuk janë e njëjta akuzë. Një protestë mund të ketë arsye reale dhe njëkohësisht aktorë që përpiqen ta shfrytëzojnë. Secili pretendim kërkon provat e veta.
Këtë dallim e ka njohur pjesërisht edhe qeverisja. Balla foli më 19 korrik për dëgjim dhe reflektim ndaj Flamingove, ndërsa Rama pranoi më 19 tetor se kishte edhe pakënaqësi legjitime të qytetarëve.
Problemi është pesha që merr shpjegimi me armiq, përballë përgjegjësisë për keqqeverisjen. Sa më shumë flitet për dorën që supozohet se lëviz protestën, aq më pak dëgjohen arsyet pse njerëzit dalin në rrugë. Kur dyshimi mbërrin te një bashkëpunëtor i afërt, debati rrezikon të kthehet në një sprovë besnikërie brenda partisë.
Nga “omertà” te kundërshtimi
“Omertà”, kodi mafioz i heshtjes, është një metaforë e fortë për disiplinën politike. Në këtë rast më intereson pritshmëria që bashkëpunëtorët e rënë në telashe të mos e sfidojnë liderin. Heshtja e tyre, më vete, nuk provon ndonjë pakt kriminal.
Veliaj e ka thyer publikisht këtë pritshmëri. Por kundërshtimi i tij kishte marrë formë institucionale më herët, me betejën për mandatin në Kushtetuese. Në vlerësimin tim, ajo mbrojtje meriton vëmendje pikërisht sepse nuk mbeti te ankesa ndaj partisë: kërkoi një vendim kundër qeverisë së saj.
Më 3 nëntor 2025, Gjykata Kushtetuese shfuqizoi vendimin e Këshillit të Ministrave për shkarkimin dhe pjesën e dekretit presidencial që caktonte zgjedhje të pjesshme në Tiranë.
Juridikisht, Veliaj përdori një mjet ankimi dhe fitoi. Politikisht, kishte refuzuar largimin e vendosur nga qeveria e Ramës dhe ia kishte dalë ta ndalte.
Vendimi nuk e shpalli të pafajshëm në çështjen penale. Ai përballet me akuza për korrupsion dhe pastrim parash, të cilat i mohon. Ato duhen gjykuar mbi provat e tyre, veç konfliktit me Ramën.
Në raportimin arkivor për dosjen Veliaj përshkruhen dyshimet e SPAK për pagesa nga sipërmarrës që fitonin tenderë e leje ndërtimi drejt kompanive dhe organizatave të lidhura me bashkëshorten, Ajola Xoxa. Për Harabelin, Xoxa i shpjegonte fondet me aktivitetet kulturore dhe mohonte financimin nga Bashkia e Tiranës.
Tirana dhe zgjedhjet e ardhshme
Pse kontrolli i Tiranës ka kaq peshë në këtë përplasje? Unë mendoj se një arsye e rëndësishme janë zgjedhjet vendore të 9 majit 2027, datë e dekretuar më 30 tetor. Dy ditë më herët, Veliaj ishte transferuar nga Durrësi në Fier. Afërsia e datave nuk provon një lidhje shkakësore, por konflikti zhvillohet tashmë nën këtë afat elektoral.
Për PS-në ka rëndësi kush do ta përfaqësojë në garë, kush do ta drejtojë organizimin politik dhe si do të sillet me trashëgiminë e një kryebashkiaku në paraburgim. Kandidati i ardhshëm do të mbrojë bilancin e Veliajt apo do të kërkojë distancë prej tij?
Për Veliajn, ruajtja e mandatit mban gjallë peshën në këtë diskutim. Këtu e mbështes hipotezën se konflikti lidhet edhe me ndikimin mbi fushatën e ardhshme. Por administrata, fondet dhe mjetet e bashkisë nuk janë pronë e PS-së. Përdorimi i tyre për parti do të ishte problem më vete, jo një e drejtë që kalon nga Veliaj te Rama.
Në fjalimin e 11 shkurtit 2025, Rama kaloi nga planet për qytetin te pritshmëritë për fitoren e 11 majit, duke përfshirë në të njëjtën fjali deputetët dhe “të gjithë punonjësit e bashkisë”.
Nëntë ditë më vonë, më 20 shkurt, i mblodhi punonjësit në Sheshin Skënderbej. U premtoi vëmendje të pandërprerë për bashkinë deri në marrjen e një drejtimi të çështjes së Veliajt. Po aty, u kërkoi të mos përsërisnin protestën te gjykata, duke njohur ndarjen e institucioneve dhe pavarësinë e drejtësisë.
Këto dy dalje tregojnë sa shpejt Rama e vendosi veten në qendër të marrëdhënies me bashkinë pas arrestimit të Veliajt. Ndërthurja e punës së qytetit me pritshmëritë elektorale ngre pyetjen për kufirin mes institucionit dhe fushatës. Nuk provon, vetvetiu, një shkelje konkrete nga çdo punonjës.
Edhe emri i pasuesit mbetet pjesë e pretendimit të Veliajt: sipas letrës së tij, Gogu kërkoi delegimin te Arbër Hajdari. Hajdari e mohoi përfshirjen dhe e quajti rrëfimin fantazi. Një marrëveshje e tillë nuk mund të trajtohet si fakt.
Kujtesa e vitit 1981
Mehmet Shehu, kryeministër që nga viti 1954, vdiq natën mes 17 dhe 18 dhjetorit 1981, pas kritikave të ashpra në Byronë Politike. Në krye të partisë qëndronte Enver Hoxha, sekretari i parë i PPSH-së. Versioni zyrtar ishte vetëvrasja; rrethanat mbeten të pasqaruara plotësisht.
Mbledhja ishte një gjykim politik brenda udhëheqjes, jo proces gjyqësor. Pas vdekjes, Hoxha e paraqiti Shehun si pjesë të një komploti të fuqive të huaja. Pasuan spastrime dhe ekzekutime të zyrtarëve të tjerë.
Afërsia e dikurshme nuk ofronte më mbrojtje. Përkundrazi, ajo u kthye në material për akuzën: njeriu që e njihte pushtetin nga brenda përshkruhej si armiku më i rrezikshëm i tij, “poliagjenti”.
Kjo kthesë e bashkëpunëtorit të ngushtë në kërcënim për udhëheqjen është arsyeja pse e sjell këtu vitin 1981.
Në guidat ku kam shoqëruar turistë nëpër Tiranë, kur flisja për diktaturën, hakërrimin e Hoxhës ndaj Shehut e shpjegoja me frikën e humbjes së pushtetit. Pikërisht kjo prirje për ta parë kërcënimin gjithnjë më pranë vetes më vjen ndër mend edhe në përplasjen Rama–Veliaj.
Shqipëria e sotme, sigurisht, nuk është regjimi i Hoxhës. Fakti që Veliaj fitoi në Kushtetuese kundër shkarkimit nga qeveria është një dallim thelbësor. Analogjia nuk i kthen gjykatat e sotme në Byronë Politike dhe as paralajmëron përsëritjen e fatit të Shehut.
Për mua, ajo ndihmon të shqyrtojmë gjuhën e një pushteti që kërkon bindje gjithnjë e më të madhe. Kur pakënaqësia shpjegohet kryesisht me komplote, lideri rrezikon ta kërkojë armikun edhe mes njerëzve që e kanë ndihmuar të qeverisë. Këtu qëndron shqetësimi im për “paranojën e pushtetit”. Fajësia e Veliajt mbetet çështje e provave; e drejta për ta kundërshtuar Ramën nuk mund të varet prej tyre.