Opinion nga Erblin Vukaj. Botuar fillimisht në Facebook më 28 qershor 2026; redaktuar për web më 2 nëntor 2026.
Enver Hoxha la pas vëllime të tëra me kujtime, fjalime dhe interpretime politike. Edhe parathënia e veprave të tij të zgjedhura e paraqiste këtë trashëgimi si udhërrëfyese ideologjike. Nuk ishte vetëm rrëfim i së shkuarës. Ishte përpjekje për të përcaktuar si duhej lexuar ajo.
Edi Rama vepron në një sistem tjetër dhe me mjete të tjera. Krahasimi nuk barazon dy regjime. Vë përballë një ambicie që pushteti e ka të vështirë ta frenojë: dëshirën për të qeverisur edhe kujtesën që do të lërë pas.
Nga “Bukë e Zemër” te libri The Albanian Files, arkitektura shfaqet jo thjesht si mënyrë ndërtimi, por si gjuhë politike për të rrëfyer një “Shqipëri të re”.
Libri, redaktuar nga Anneke Abhelakh, ka parathënie të Ramës dhe kontribute nga 60 studio arkitekturore. Botuesi e paraqet si një vështrim mbi transformimin e Shqipërisë dhe përvojën e arkitektëve që punojnë këtu. Kjo është premisa e shpallur e botimit. Leximi im është se ky rrëfim mund të shërbejë edhe si monument editorial i epokës Rama.
Anneke Abhelakh nuk është aparati i propagandës së një diktature. Por, kur historinë e transformimit e tregojnë kryesisht arkitektët që marrin pjesë në të, duhet të pyesim edhe për zërat jashtë kësaj kornize: banorët, kritikët dhe ata që mbajnë kostot e ndryshimit.
Edhe nderimi i Ramës nga RIBA, instituti britanik i arkitektëve, e vendos në qendër kontributin e tij në arkitekturë dhe hapësirat publike. Ky vlerësim nuk i mbyll debatet për mënyrën si janë marrë vendimet në Shqipëri.
Dikur, pushteti kërkonte ta shkruante historinë me gjuhën e ideologjisë. Sot, mund ta shkruajë me gjuhën e arkitekturës, estetikës dhe transformimit urban.
Problemi nuk është që ndërtohen libra apo ekspozita. Është kur rrëfimi i pushtetit kërkon të zërë vendin e historisë së përbashkët. Pushteti nuk kënaqet vetëm duke qeverisur. Kërkon të përcaktojë edhe si do të mbahet mend.
Ilustrim me AI, bazuar në fotografinë e librit “The Albanian Files: Freedom and Architecture”, të përdorur në postimin origjinal të autorit më 28 qershor 2026.