Arrestime të paligjshme, 55 ankesa të njoftuara nga qeveria dhe një kallëzim drejtuar SPAK-ut. Përgjegjësia nuk mbaron te polici që shihet në video, por as provohet vetëm nga posti që mban një drejtues.
Përgjegjësia për dhunën policore nuk mbyllet me pezullimin e shtatë punonjësve. Vendimet për arrestimet, ankesat për keqtrajtim dhe kërkesat për hetim ngrenë një pyetje më të gjerë: kush e përdori forcën, kush e drejtoi ndërhyrjen dhe kush kishte detyrimin të ndalte një shkelje? Këto janë përgjegjësi që duhen provuar për secilin, jo shpërndarë sipas gradës ose përkatësisë politike.
Gjykata e Tiranës i vlerësoi të paligjshme 22 nga 27 arrestime të shqyrtuara më 22 tetor, mes tyre ato të gjashtë të miturve, sipas raportimit të BIRN. Gjykata urdhëroi lirimin e të 27 personave, përveç rasteve kur mbaheshin për një vepër tjetër; gjashtë morën detyrimin për t’u paraqitur. Ky është vendim për arrestimet dhe masat e sigurimit, jo pafajësi dhe as vendim penal kundër policëve.
Më 23 tetor, zëvendësministrja e Brendshme Silva Caka tha në Korçë se ishin paraqitur 55 ankesa nga qytetarë për tejkalim të detyrës nga policia. Sipas deklaratës së transmetuar nga Euronews Albania dhe A2 CNN, ajo përmendi shtatë punonjës të pezulluar që po hetoheshin nga Agjencia e Mbikëqyrjes Policore dhe katër persona për të cilët AMP kishte nisur hetim me nismën e vet. Caka pranoi se kishte pasur edhe ndërhyrje që tejkalonin detyrën.
Këto janë të dhëna dhe vlerësime të qeverisë, jo vendime fajësie.
Në Bllokun e Sigurisë në Tiranë, monitoruesit e Avokatit të Popullit gjetën 118 persona në një ambient me kapacitet për 67. Ky është numri i të pranishmëve, jo i arrestimeve të asaj dite. Mes tyre ishin gjashtë të mitur. Institucioni njoftoi më 21 tetor edhe gjashtë ankesa për dhunë gjatë ndalimit ose shoqërimit, pas monitorimit të protestës së një dite më parë. Gjetjet janë paraprake; ankesat nuk janë ende vendime për përgjegjësinë e punonjësve të caktuar. (gjetjet e Avokatit të Popullit.)
Këto vendime dhe gjetje e çojnë debatin përtej përplasjeve në bulevard. Çfarë ndodh me një person pasi policia e merr nën kontroll? Kush verifikon trajtimin e tij dhe kush mban përgjegjësi nëse shkelet ligji?
Përgjigjja nuk gjendet vetëm te polici që shihet në një video. Ajo kalon nga drejtuesit e operacionit dhe kontrolli brenda Policisë, te Agjencia e Mbikëqyrjes Policore, Prokuroria dhe gjykatat. Avokati i Popullit dhe Parlamenti kanë role të tjera kontrolli, por nuk japin dënime penale. (kompetencat institucionale.)
Çfarë ka pranuar policia
Në konferencën e 17 tetorit, drejtori i përgjithshëm Skënder Hita njoftoi pezullimin e shtatë punonjësve dhe nisjen e hetimeve disiplinore. Ai tha se nuk ishte dhënë urdhër për veprime kundër procedurave dhe se çdo tejkalim do të trajtohej sipas ligjit. Hita përmendi sulme ndaj policëve me gurë, mjete metalike e molotovë, si dhe dëmtime të pronës. Në një deklaratë të 22 tetorit, drejtuesi i Policisë Albert Nushi mohoi sërish se drejtuesit kishin dhënë urdhra të paligjshëm për dhunë. Ky është qëndrimi i institucionit, jo një përfundim gjyqësor. Deklarata e Nushit i paraprin njoftimit për kallëzimin në SPAK dhe nuk është përgjigje ndaj tij. (konferenca e Policisë; deklarata e Policisë.)
Pra, nuk është e saktë të thuhet se nuk ka pasur asnjë reagim institucional. Por pezullimi nuk është dënim penal. Hetimi disiplinor shqyrton shkeljet e detyrës dhe të rregullave profesionale; përgjegjësia penale kërkon një proces tjetër.
Një masë administrative nuk e zëvendëson këtë proces dhe as e provon vetvetiu fajësinë.
Më 21 tetor, BIRN raportoi, mbi bazën e përgjigjes së Prokurorisë së Tiranës, se ishin regjistruar tre procedime penale për dhunën në protesta dhe se ende nuk kishte punonjës policie nën hetim. Ky ishte statusi i raportuar atë ditë, jo përfundimi i hetimeve. Deklarata e Cakës dy ditë më vonë flet për veprimet e AMP-së.
Ajo nuk sqaron nëse prokuroria ka regjistruar ndërkohë emra konkretë si persona nën hetim. Këto dy njoftime nuk mund të përdoren si një bilanc i vetëm i statusit penal.
Dy detyrime që nuk përjashtojnë njëri tjetrin
Policia duhet të mbrojë njerëzit dhe pronën nga dhuna. Një person që sulmon një polic ose dëmton pronën mund të hetohet e të përgjigjet para drejtësisë. Por sjellja e tij nuk i jep shtetit të drejtën ta torturojë ose ta trajtojë në mënyrë çnjerëzore apo poshtëruese. Ky ndalim në Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut nuk ka përjashtim. (Konventa Evropiane.)
Po ashtu, pjesëmarrja në një protestë nuk e bën dikë përgjegjës për veprimet e të gjithë të tjerëve. Jurisprudenca evropiane kërkon të dallohet sjellja e secilit pjesëmarrës; aktet e dhunshme të të tjerëve nuk ia heqin automatikisht mbrojtjen personit që mbetet paqësor. (praktika për tubimin paqësor.)
Këtu hyn parimi i proporcionalitetit: forca duhet të lidhet me rrezikun dhe nevojën konkrete, jo të kthehet në ndëshkim. Për një person nën kontrollin e policisë, përdorimi i forcës që nuk është rreptësisht i nevojshëm nga sjellja e tij cenon dinjitetin dhe, në parim, shkel nenin 3 të Konventës. (praktika për ndalimin e keqtrajtimit.)
Për familjet, kjo nuk është një hollësi juridike. Do të thotë se arrestimi nuk e heq të drejtën për trajtim njerëzor. Për policët që kryejnë detyrën, i njëjti dallim lejon që një ndërhyrje e ligjshme të mos ngatërrohet me abuzimin e një kolegu.
Letra që kërkon të shohë përtej kamerës
Një letër e hapur e 17 tetorit, e nisur nga Qendra Res Publica dhe e nënshkruar nga qytetarë e organizata, i drejtohet Hitës dhe drejtorit të Policisë së Tiranës, Oliger Torba. Ajo nuk kërkon vetëm masa ndaj punonjësve të filmuar. Kërkon dokumentet që tregojnë si janë planifikuar, urdhëruar dhe kontrolluar ndërhyrjet.
Në kërkesën me 19 pika përfshihen raportet e përdorimit të forcës, listat dhe gjendja e hetimeve ndaj efektivëve, veprimet e policëve me veshje civile, transporti me automjete pa shenja, ndihma mjekësore dhe trajtimi i të miturve. Kërkohen edhe dokumente që tregojnë kur drejtuesit kanë marrë dijeni për incidentet dhe çfarë masash kanë marrë më pas.
Ky është dallimi midis pyetjes “kush goditi?” dhe pyetjes “kush kishte detyrimin ta ndalte?”. E dyta nuk e provon automatikisht fajësinë e një drejtuesi. Ajo kërkon të përcaktohen detyra e tij konkrete, informacioni që kishte, vendimet që mori dhe mundësia për të ndërhyrë.
Letra i cilëson episodet si shenja të një problemi sistemik. Ky është vlerësimi i nënshkruesve, jo një përfundim gjyqësor. Aneksi përmban 32 hyrje, mes tyre episode, përmbledhje raportimesh dhe deklarata institucionale; nuk është një listë me 32 shkelje të provuara veçmas.
Hartuesit pranojnë se një pjesë e materialit kërkon verifikim.
Edhe çështja e mjeteve të përdorura mbetet për t’u sqaruar. Në trupin e letrës, raportimeve për plumba gome u vihet përballë kundërshtimi i Policisë, e cila i ka përshkruar mjetet si shpërqendruese. Nënshkruesit kërkojnë emërtimet teknike, sasitë, autorizimet dhe raportet e përdorimit.
Pa këto të dhëna, një emërtim në rrjetet sociale nuk mjafton për të përcaktuar municionin.
Kallëzimi kërkon hetim të zinxhirit drejtues
Më 23 tetor, organizata dhe qytetarë njoftuan një kallëzim në SPAK, prokuroria e posaçme kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar. Sipas Shteg, kërkohet hetimi i drejtuesve policorë dhe verifikimi i rolit të kryeministrit Edi Rama dhe ministrit të Brendshëm Ervin Demo. Dokumenti ngre dyshime për veprime të organizuara ose të toleruara, jo vetëm shkelje individuale.
Kallëzimi nuk është provë se SPAK ka nisur hetim ndaj personave të përmendur. Njoftimi i kallëzuesve nuk përcakton as fajësinë dhe as se cili institucion do të trajtojë secilin pretendim. Hetuesit duhet të lidhin veprimin ose mosveprimin me një person konkret dhe me provat përkatëse.
Kush heton dhe kush vendos
Kontrolli i brendshëm shqyrton nëse punonjësi ka respektuar detyrën. AMP ka funksione mbikëqyrjeje dhe hetimi për punonjësit që përfshihen në juridiksionin e saj; nuk është gjykatë dhe nuk duhet ngatërruar me një mekanizëm jashtë sistemit ekzekutiv. Për hetimin penal, roli drejtues i takon prokurorisë kompetente.
Gjykata vendos mbi përgjegjësinë penale.
Avokati i Popullit shqyrton cenimet e të drejtave nga administrata, monitoron edhe vendet ku njerëzve u është hequr liria dhe jep rekomandime. Gjetjet e tij mund të ndihmojnë hetimin, por nuk zëvendësojnë vendimin e gjykatës. Kontrolli parlamentar, ndërkaq, kërkon shpjegime dhe përgjegjësi nga ekzekutivi; nuk është gjykim penal.
Për këtë arsye, duhen mbajtur të ndara ankesa, verifikimi, hetimi, akuza dhe dënimi. Jo çdo ankesë provohet. Por pretendimet e argumentuara për keqtrajtim kërkojnë hetim efektiv, jo vetëm një përgjigje publike.
Pse duhen ruajtur provat
Më 21 tetor, Reporterët pa Kufij publikoi 28 raportime dhune, kërcënimi ose pengimi të punës që preknin të paktën 23 punonjës mediash gjatë 13–19 tetorit. Organizata kërkoi hetime dhe kontroll parlamentar. Kjo është një pasqyrë e raportimeve të mbledhura prej saj, jo një vendim penal për autorët e secilit episod.
Kontrolli i telefonave ngre një çështje tjetër. Në gjetjet paraprake të 20 tetorit, Avokati i Popullit përcolli dëshmi të të miturve dhe të rriturve se u ishte kërkuar të zhbllokonin telefonat dhe të lejonin kontrollin e të dhënave personale pa vendim gjykate. Raportimi i BIRN i 23 tetorit riktheu vëmendjen te këto dëshmi dhe te kufijtë ligjorë të kontrollit të të dhënave personale. (gjetjet për trajtimin e të ndaluarve.)
Pengimi i gazetarëve prek edhe mundësinë e publikut për të kuptuar çfarë ndodhi. Një video mund të dokumentojë një goditje, por jo domosdoshmërisht urdhrin, veprimet para saj ose trajtimin e personit më pas. Prandaj letra kërkon ruajtjen e pamjeve origjinale, komunikimeve radio, listave të shërbimit dhe regjistrave të transportit e të municionit.
Këto materiale duhen krahasuar me njëra tjetrën. Ora e kapjes dhe ora e regjistrimit në komisariat ndihmojnë të rindërtohet koha e privimit të lirisë. Lista e shërbimit mund të ndihmojë të identifikohet punonjësi në pamje.
Dokumentimi mjekësor është i rëndësishëm për dëmtimet, ndërsa shkaku dhe përgjegjësia kërkojnë vlerësim të provave në tërësi.
Debati nuk mbyllet duke zgjedhur mes mbrojtjes së policëve dhe mbrojtjes së protestuesve. Shteti duhet t’i bëjë të dyja. Përtej numrit të pezullimeve, matësi i llogaridhënies është nëse çdo episod merr një përgjigje të provuar: çfarë ndodhi, kush veproi, kush duhej të ndërhynte dhe çfarë pasoje ligjore pati.
Shënim transparence: Autori është një nga nënshkruesit e letrës së hapur të 17 tetorit 2026.