Pas paralajmërimit të Ramës për kufizime ndaj protestuesve, Komisioni Evropian sqaron kompetencat. Përgjigjja nuk njofton ndalime konkrete udhëtimi.
Komisioni Evropian i tha BIRN se lejimin ose refuzimin e hyrjes në vendet e Bashkimit Evropian e vendosin shtetet anëtare. Përgjigjja, e publikuar më 23 tetor, erdhi pas paralajmërimit të kryeministrit Edi Rama për kufizime udhëtimi ndaj personave që ai i lidh me dhunën në protesta.
Brukseli theksoi se këto vendime duhet të mbështeten në ligjet evropiane dhe kombëtare. Përgjigjja nuk njofton ndalime konkrete dhe nuk konfirmon se ndonjë shtet ka pranuar kërkesën e paralajmëruar nga Rama.
Kryeministri e paraqiti nismën më 21 tetor, gjatë takimit me drejtues të sistemit bankar. Sipas fjalimit të publikuar nga Kryeministria, ai premtoi një regjistër të posaçëm për personat që i cilësoi të dhunshëm dhe kufizime në aeroporte, hotele, trena e mjete të tjera transporti.
Rama tha gjithashtu se kishte nisur bashkëpunimi me vendet e BE-së për t’u ndaluar hyrjen këtyre personave. Fjalimi nuk përmbante emra shtetesh që kishin marrë një vendim të tillë apo një marrëveshje të publikuar për zbatimin e tij.
Ai e justifikoi paketën me nevojën për t’iu përgjigjur sulmeve ndaj policisë dhe dëmtimit të pronës publike e private. Masat u paraqitën si hapa që do të ndërmerreshin, jo si vendime individuale tashmë të njoftuara qytetarëve.
Për udhëtarin, dallimi është praktik: një deklaratë politike në Tiranë nuk i tregon nëse autoritetet e vendit ku do të shkojë kanë vendosur t’ia refuzojnë hyrjen. Për këtë nevojitet vendimi i autoritetit përkatës, me arsyet dhe bazën ligjore.
Kodi i Kufijve të Shengenit, që përcakton rregullat e kalimit të kufijve të kësaj zone, parashikon kontrolle për shtetasit e vendeve jashtë BE-së. Për qëndrimet e shkurtra, kushtet përfshijnë dokumentet e vlefshme, qëllimin e udhëtimit dhe mjetet për të mbuluar shpenzimet.
Hyrja mund të refuzohet edhe për arsye të rendit publik ose sigurisë, sipas kushteve të këtij kodi. Pra, rregullat evropiane lejojnë kufizime, por kërkojnë një procedurë konkrete dhe autoritetin që ka të drejtë ta marrë vendimin.
Neni 14 kërkon që refuzimi të jetë i arsyetuar dhe t’i jepet personit në një formular të posaçëm. Ai parashikon edhe të drejtën e ankimit sipas ligjit kombëtar, megjithëse ankimi nuk e pezullon vetvetiu zbatimin e refuzimit.
Në përgjigjen për BIRN, Komisioni mbrojti të drejtën e protestës paqësore dhe dënoi dhunën. Ai kërkoi që reagimi i autoriteteve të jetë proporcional, pra në përpjesëtim me rrezikun, dhe në përputhje me ligjin.
Komisioni tha se do të vijojë të ndjekë mbrojtjen e të drejtave themelore në Shqipëri gjatë negociatave të anëtarësimit. Qëndrimi përfshin kështu edhe detyrimin e shtetit për të ruajtur rendin, edhe kufijtë që ligji i vendos përdorimit të pushtetit.
Tani mbetet të shihet çfarë aktesh do të propozojë qeveria shqiptare dhe nëse ndonjë shtet evropian do të ndërmarrë masa konkrete. Deri atëherë, paralajmërimi i Ramës dhe sqarimi i Komisionit duhen lexuar si dy qëndrime institucionale, jo si njoftim për kufij të mbyllur ndaj protestuesve.